زعفران یکی از پرکاربردترین ادویهها در طبخ غذا و تهیه دمنوشهای سنتی است که از گذشته درباره تأثیر آن بر سلامت زنان، بهویژه در دوران قاعدگی، صحبتهای زیادی وجود داشته است. بعضی افراد معتقدند مصرف زعفران میتواند به کاهش درد پریود، بهبود تغییرات خلقی پیش از قاعدگی و حتی شروع خونریزی در صورت تأخیر پریود کمک کند. اما کدامیک از این باورها پشتوانه علمی دارد؟ بررسی پژوهشهای پزشکی نشان میدهد ترکیبات زعفران ممکن است بر برخی علائم سندرم پیش از قاعدگی و دردهای قاعدگی تأثیر مثبت داشته باشند؛ بااینحال، شواهد موجود هنوز برای توصیه زعفران بهعنوان یک روش درمانی کافی نیست. همچنین مقدار مصرف و شکل استفاده از زعفران اهمیت زیادی دارد و نباید مصرف معمول غذایی را با استفاده از عصارهها و مکملهای غلیظ یکسان دانست. در این مقاله، تأثیر زعفران بر قاعدگی، میزان مصرف، عوارض احتمالی و نکات احتیاطی آن را بر اساس شواهد علمی بررسی میکنیم.
زعفران باعث پریودشدن میشود؟
احتمالاً شما هم شنیدهاید که زعفران طبع گرمی دارد و میتواند باعث بازشدن قاعدگی شود. به همین دلیل، بعضی خانمها وقتی پریودشان عقب میافتد، از زعفران دمکرده یا شربت زعفران استفاده میکنند. اما نکته اینجاست که هنوز شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد خوردن زعفران میتواند پریود را بهطور قابل پیشبینی شروع کند. بنابراین نمیتوان روی آن بهعنوان روشی برای درمان عقب افتادن پریود حساب کرد. عقبافتادن قاعدگی ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد؛ از بارداری و استرس گرفته تا تغییر وزن، ورزش سنگین، مشکلات تیروئید یا سندرم تخمدان پلیکیستیک. تا زمانی که علت مشخص نشده، مصرف زعفران راهحل مطمئنی نیست.
عوارض خوردن زعفران در دوران قاعدگی
اگر زعفران را در حد معمول و برای طعمدادن به غذا یا نوشیدنی مصرف میکنید، معمولاً دلیلی برای نگرانی وجود ندارد. مثلاً خوردن یک غذای زعفرانی یا نوشیدن یک لیوان شربت با مقدار معمول زعفران، بهخودیخود برای بیشتر افراد سالم مشکلی ایجاد نمیکند. موضوع زمانی فرق میکند که زعفران را با غلظت زیاد مصرف کنید. بعضی افراد تصور میکنند هرچه دمنوش زعفران پررنگتر باشد، تأثیر بیشتری روی درد یا شروع قاعدگی دارد؛ درحالیکه چنین چیزی ثابت نشده است. مصرف زیاد زعفران میتواند باعث عوارضی مثل تهوع، سرگیجه، سردرد و ناراحتیهای گوارشی شود. به همین دلیل، در روزهای پریود بهتر است زعفران را در همان مقدار معمول غذایی مصرف کنید و برای کاهش درد یا جلو انداختن قاعدگی، سراغ مقدارهای زیاد و غلیظ نروید. اگر خونریزی قاعدگیتان از قبل زیاد است، داروی خاصی مصرف میکنید یا احتمال بارداری وجود دارد، درباره مصرف مکمل و فرآوردههای غلیظ زعفران احتیاط بیشتری لازم است.
پیشنهاد مطالعه: تشخیص زعفران مرغوب
راهنمای ایمنی مصرف زعفران در شرایط مختلف
مرز میان «مفید بودن» و «خطرناک بودن» در گیاهان دارویی، به مقدار مصرف و شرایط بدنی فرد بستگی دارد. جدول زیر بر اساس دادههای بالینی و راهنماهای ایمنی دارویی تنظیم شده است:
| شرایط و شیوه مصرف | وضعیت ایمنی | پشتوانه علمی | توصیه کاربردی |
| مصرف معمول در غذا (در دوران پریود) | ایمن برای بیشتر افراد سالم | تأییدشده | استفاده در برنج، خورش یا شربت رقیق مشکلی ایجاد نمیکند. |
| مکمل استاندارد (حدود ۳۰ میلیگرم در روز) | نسبتاً ایمن در کوتاهمدت | شواهد مثبت برای PMS و درد | فقط با مشورت پزشک و از برندهای دارای دوز مشخص مصرف شود. |
| دمکرده غلیظ برای رفع تأخیر پریود | توصیه نمیشود | فاقد شواهد معتبر | از خوددرمانی پرهیز کرده و علت تأخیر را بررسی کنید. |
| مصرف دارویی یا مقادیر زیاد در بارداری | ناایمن و پرخطر | هشدارهای بالینی جدی | بهطور کامل پرهیز شود؛ خطر تحریک انقباضات رحمی وجود دارد. |
اگر قصد دارید زعفران را در حد معمول و بهعنوان چاشنی غذا یا دمنوش در برنامه غذایی خود بگنجانید، انتخاب و خرید زعفران درجه یک و باکیفیت از یک فروشگاه معتبر مانند برادران حسینی به شما کمک میکند با اطمینان بیشتری زعفران موردنیازتان را برای استفاده در غذا یا دمنوش انتخاب کنید.
تأثیر زعفران بر علائم پیش از قاعدگی
علائم پیش از قاعدگی یا PMS معمولاً چند روز قبل از شروع پریود ظاهر میشوند. ممکن است در این مدت زودرنجتر شوید، زودتر خسته شوید، نفخ داشته باشید یا بدون دلیل مشخصی احساس ناراحتی و بیحوصلگی کنید. شدت این علائم در افراد مختلف فرق دارد؛ بعضیها تغییرات خفیفی را تجربه میکنند و برای بعضی دیگر، این روزها واقعاً سخت میگذرد. عفران به دلیل داشتن ترکیباتی مثل کروسین و سافرانال، در چند پژوهش برای بررسی تأثیر احتمالی بر علائم پیش از قاعدگی مورد توجه قرار گرفته است.
در یکی از معتبرترین کارآزماییهای بالینی که در مجله بینالمللی pubmed منتشر شد، پژوهشگران تأثیر مصرف روزانه ۳۰ میلیگرم عصاره استاندارد زعفران را در مقایسه با دارونما بررسی کردند. نتیجه این پژوهش پس از دو چرخه قاعدگی، برای جامعه پزشکی قابلتوجه بود:
«عصاره زعفران در تسکین علائم سندرم پیش از قاعدگی بهطور معناداری مؤثرتر از دارونما عمل کرد و توانست هم شدت علائم خلقی و هم ناراحتیهای جسمی را در شرکتکنندگان کاهش دهد.»
آیا زعفران درد و گرفتگی قاعدگی را کاهش میدهد؟
درد پریود معمولاً به دلیل انقباضات رحم ایجاد میشود. این درد ممکن است در پایین شکم شروع شود و به کمر یا رانها هم برسد. بعضی خانمها علاوه بر گرفتگی شکم، سردرد، تهوع یا احساس ضعف را هم تجربه میکنند. درباره تأثیر زعفران بر درد قاعدگی هم تحقیقاتی انجام شده است. نتایج بعضی از آنها از کاهش درد با مصرف زعفران خبر میدهند، اما شواهد هنوز به اندازهای قوی نیست که بتوان آن را جایگزین روشهای شناختهشده کنترل درد کرد. اگر هنگام پریود درد دارید، میتوانید از روشهایی مثل گذاشتن کیسه آب گرم روی شکم، استراحت کافی و فعالیت بدنی سبک کمک بگیرید. در صورت نیاز، داروهای مسکن مناسب هم میتوانند مؤثر باشند؛ البته انتخاب دارو بهتر است با توجه به شرایط جسمی و نظر پزشک یا داروساز انجام شود. گر درد پریودتان بسیار شدید است، هر ماه بدتر میشود یا فعالیتهای روزانهتان را مختل میکند، آن را صرفاً یک درد طبیعی قاعدگی در نظر نگیرید. بهتر است علت آن بررسی شود.
پیشنهاد مطالعه: روش های خشک کردن زعفران
فواید زعفران برای زنان چیست؟
زعفران به دلیل ترکیباتی مثل کروسین و سافرانال، در پژوهشهای مختلف از نظر خواص آنتیاکسیدانی و تأثیر احتمالی بر سیستم عصبی بررسی شده است. بخشی از این تحقیقات هم به سلامت زنان و علائم مرتبط با قاعدگی اختصاص داشتهاند. مهمترین مواردی که درباره آنها تحقیق شده عبارتاند از:
- کاهش علائم پیش از قاعدگی: بعضی مطالعات نشان دادهاند زعفران ممکن است به کاهش علائم جسمی و روحی PMS کمک کند.
- تأثیر احتمالی بر خلقوخو: ترکیبات زعفران از نظر اثر بر وضعیت روحی و خلقوخو بررسی شدهاند، اما برای معرفی آن بهعنوان درمان مشکلات خلقی به شواهد بیشتری نیاز داریم.
- کمک احتمالی به کاهش درد قاعدگی: نتایج برخی پژوهشها امیدوارکننده است، ولی هنوز نمیتوان زعفران را درمان قطعی درد پریود دانست.
- خواص آنتیاکسیدانی: ترکیبات زعفران در مطالعات مختلف از نظر مقابله با استرس اکسیداتیو بررسی شدهاند.
در نظر داشته باشید که این نتایج به معنی درمان تمام مشکلات قاعدگی با زعفران نیست. برای مثال، اگر نامنظمی قاعدگی به دلیل اختلال هورمونی باشد، مصرف زعفران جای تشخیص و درمان علت اصلی را نمیگیرد.
چند ساعت بعد از خوردن زعفران پریود میشویم
برای شروع قاعدگی بعد از خوردن زعفران، زمان مشخصی وجود ندارد. یعنی نمیتوان گفت چند ساعت بعد از نوشیدن دمنوش زعفران پریود میشوید یا حتی مصرف آن باعث میشود قاعدگی همان روز شروع شود. اگر بعد از خوردن زعفران پریود شدید، لزوماً به این معنی نیست که زعفران باعث شروع آن شده است؛ ممکن است زمان طبیعی قاعدگی شما رسیده بوده باشد. پس اگر پریودتان عقب افتاده، بهتر است بهجای بیشترکردن مقدار زعفران، ابتدا احتمال بارداری را بررسی کنید و در صورت ادامه تأخیر، علت آن را پیگیری کنید.
طرز تهیه زعفران برای پریود شدن
دستور مشخص و اثباتشدهای برای تهیه زعفران با هدف شروع قاعدگی وجود ندارد. بااینحال، اگر به نوشیدن دمنوش زعفران علاقه دارید، میتوانید آن را با مقدار معمول و به شکل ساده آماده کنید. برای تهیه یک لیوان دمنوش زعفران، چند رشته زعفران را کمی آسیاب کنید و داخل آب داغ بریزید. اجازه دهید چند دقیقه بماند تا رنگ و عطر زعفران آزاد شود. در صورت تمایل میتوانید بعد از کمی خنکشدن، مقدار کمی عسل به آن اضافه کنید. این دمنوش یک نوشیدنی زعفرانی معمولی است و نباید آن را راهی برای بازشدن قاعدگی در نظر بگیرید. اضافهکردن زعفران بیشتر یا غلیظترکردن دمنوش هم تضمین نمیکند که پریود زودتر شروع شود.
مطلب مرتبط: خواص دمنوش زعفران
مصرف زعفران در دوران بارداری
مصرف زعفران در سه ماه اول بارداری بسیار خطرناک میباشد؛ بهطوری که ممکن است باعث آسیب جدی به جنین شود. با توجه به اینکه زعفران باعث افزایش هورمون پروستاگلاندین در رحم میشود، مصرف آن در این دوران احتمال سقط جنین را افزایش میدهد؛ بنابراین توصیه میکنیم در این بازه از زعفران استفاده نکنید. پس از گذراندن سه ماه اول بارداری مصرف مقدار کمی از زعفران میتواند مفید واقع شود و مادر را برای زایمان آسان آماده نماید؛ البته بهتر است پیش از مصرف آن با پزشک متخصص خود مشورت کنید.
پیشنهاد مطالعه: چه مقدار زعفران در بارداری مجاز است؟
آیا زعفران خونریزی قاعدگی را بیشتر میکند؟
یکی از سؤالهای رایج درباره خوردن زعفران در پریودی این است که آیا باعث زیادشدن خون قاعدگی میشود؟ پاسخ قطعی برای این سؤال وجود ندارد. تاکنون شواهد کافی نشان ندادهاند که مصرف معمول زعفران در غذا یا نوشیدنی، حتماً خونریزی را افزایش میدهد. بااینحال، در یکی از مطالعات بررسیشده درباره مکمل زعفران، افزایش خونریزی قاعدگی در تعدادی از شرکتکنندگان گزارش شده است. این نتیجه بهتنهایی ثابت نمیکند که زعفران علت افزایش خونریزی بوده یا چنین اتفاقی برای همه مصرفکنندگان میافتد؛ اما نشان میدهد بهتر است در مصرف مقدار زیاد آن احتیاط کنیم. اگر قاعدگیهای سنگین دارید، بهتر است برای کمکردن درد یا تغییر میزان خونریزی، دمنوش غلیظ یا مکمل زعفران مصرف نکنید. همچنین اگر بعد از مصرف آن متوجه شدید خونریزیتان بهطور غیرمعمول بیشتر شده، مصرف مقدار زیاد زعفران را کنار بگذارید و وضعیت را بررسی کنید. خونریزیای که بیش از هفت روز طول میکشد و با ضعف و سرگیجه همراه است، بهتر است از نظر پزشکی بررسی شود.
جمع بندی
زعفران به دلیل ترکیبات فعالی مانند کروسین و سافرانال، از نظر تأثیر بر سلامت زنان و علائم مرتبط با قاعدگی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. برخی مطالعات نشان میدهند که مکمل زعفران ممکن است به کاهش علائم پیش از قاعدگی و دردهای قاعدگی کمک کند؛ اما شواهد کافی برای اثبات اثر قاعدهآوری آن وجود ندارد. اگر قصد مصرف زعفران در دوران پریود را دارید، استفاده از مقدار معمول غذایی برای بیشتر افراد سالم مشکلی ایجاد نمیکند. در مقابل، مصرف زعفران غلیظ با هدف درمان عقب افتادن پریود یا افزایش خونریزی توصیه نمیشود. همچنین در دوران بارداری، بهویژه هفتههای ابتدایی، باید از مصرف دارویی و مقادیر زیاد زعفران خودداری کرد؛ زیرا ایمنی این نوع مصرف بهطور کامل مشخص نشده است.










