وقتی نام سوهان به میان میآید، ذهن بسیاری از ما به شهر قم، عطر دلانگیز زعفران و طعم خاص آن میرود. سوهان تنها یک شیرینی خوشطعم نیست، بلکه بخشی از فرهنگ و سنت غذایی ایران به شمار میآید که در طول زمان جایگاه ویژهای پیدا کرده است. پشت این خوراکی محبوب، تاریخ و تجربهای نهفته است که شناخت آن میتواند درک بهتری از ارزش فرهنگی سوهان به ما بدهد.
در این مقاله از وبلاگ برادران حسینی به بررسی تاریخچه سوهان و معرفی انواع مختلف آن پرداخته میشود در ادامه با ما همراه باشید.
سوهان چگونه بهوجود آمد؟
واژه «سوهان» در لغت به ابزاری برای صیقل دادن فلز گفته میشود. در باورهای قدیمی، این نام به خاصیت هضمکنندگی و سبک بودن این شیرینی اشاره دارد؛ چراکه ترکیباتی مانند آرد جوانه گندم، زعفران و روغن باعث میشد سوهان غذایی مقوی باشد که بهاصطلاح «معده را صیقل میدهد». به همین دلیل، سوهان از گذشته در مراسم مذهبی و نذریها، بهویژه برای پذیرایی از زائران حرم حضرت معصومه (س)، کاربرد فراوانی داشته است.
تاریخچه سوهان به دوره قاجار بازمیگردد. بر اساس روایتهای تاریخی و نقلهای شفاهی معتبر، در زمان ناصرالدینشاه قاجار، در یکی از مراسمهای رسمی در قم، آشپزان دربار شیرینی جدیدی را از ترکیب آرد جوانه گندم، شکر، روغن، زعفران و هل تهیه کردند. این شیرینی به دلیل طعم خاص و بافت متفاوت خود، بسیار مورد توجه شاه قرار گرفت و بهدستور او، بهعنوان یکی از شیرینیهای رسمی دربار مورد استفاده قرار گرفت. همین اتفاق باعث شد سوهان از یک خوراکی محلی و مذهبی، به شیرینیای شناختهشده در سطح کشور تبدیل شود.
با گذشت زمان، تولید سوهان در قم گسترش یافت و مهارت تهیه آن بهصورت نسلبهنسل منتقل شد. هرچند امروزه انواع مختلفی از سوهان مانند سوهان لقمهای، کنجدی و مغزدار تولید میشود، اما سوهان اصیل قمی همچنان معیار کیفیت و اصالت به شمار میرود. سوهان امروز نهتنها یک شیرینی محبوب، بلکه میراثی زنده از ذوق، سنت و فرهنگ ایرانی است.
چرا سوهان مقوی است؟
یکی از دلایل محبوبیت سوهان، ترکیب خاص مواد اولیه آن است. برخلاف خیلی از شیرینیها که فقط شیرین هستند، سوهان از موادی درست میشود که انرژیزا و مغذیاند:
- آرد جوانه گندم (سرشار از ویتامین و مواد معدنی)
- کره یا روغن حیوانی
- زعفران و هل (برای عطر، طعم و خاصیت گوارشی)
- پسته (منبع پروتئین و چربی مفید)
به همین دلیل، سوهان در گذشته فقط یک تنقلات نبوده، بلکه نوعی خوراک تقویتی محسوب میشده که حتی برای مسافران و افراد ضعیفجسم توصیه میشده است.
پیشنهاد مطالعه: خواص سوهان
انواع سوهان؛ از سوهان سنتی تا نمونههای مدرن
در ابتدا، سوهان تنها به شکل سنتی و ساده تولید میشد، اما با گذشت زمان و تغییر ذائقه مصرفکنندگان، انواع مختلفی از آن به وجود آمد. امروزه سوهان از نظر بافت، شکل ظاهری و ترکیب مواد اولیه تنوع زیادی دارد و هر نوع آن طرفداران خاص خود را دارد.
سوهان آردی (سوهان سنتی)
سوهان آردی قدیمیترین و اصیلترین نوع سوهان است و بیشترین شباهت را به نمونههای اولیه دارد. در این نوع، مقدار آرد گندم بیشتر است و همین موضوع باعث میشود بافت آن نازک، خشک و بسیار شکننده باشد. سوهان آردی معمولاً به شکل دایرهای یا مربع تهیه شده و روی آن با مغزهایی مانند پسته یا بادام تزیین میشود. ماندگاری بالا و مقاومت در حملونقل، این نوع سوهان را به یکی از محبوبترین گزینهها برای سوغات و صادرات تبدیل کرده است.
سوهان لقمهای
سوهان لقمهای نسخهای مدرنتر و مصرفپسندتر از سوهان سنتی است. این نوع سوهان به صورت قطعات کوچک و آماده مصرف تولید میشود و اغلب در بستهبندیهای شکیل عرضه میگردد. بافت سوهان لقمه ای نسبت به سوهان آردی کمی نرمتر است و در برخی مدلها، مغزها درون بافت شیرینی قرار میگیرند. سهولت مصرف و ظاهر مرتب، سوهان لقمهای را به گزینهای محبوب برای پذیرایی و هدیه دادن تبدیل کرده است.
سوهان عسلی
سوهان عسلی بافتی نازک، ترد و کمی کشسان دارد و معمولاً با عسل یا شیرههای طبیعی تهیه میشود. این نوع سوهان اغلب به صورت ورقهای یا تکههای نامنظم تولید شده و روی آن کنجد یا مغزهای مختلف قرار میگیرد. طعم ملایمتر و شیرینی طبیعیتر سوهان عسلی باعث شده است افرادی که به دنبال شیرینیهای سبکتر هستند، این نوع را ترجیح دهند.
سوهان کنجدی
سوهان کنجدی یکی از پرطرفدارترین انواع سوهان است که در آن مقدار قابلتوجهی کنجد به کار میرود. کنجد علاوه بر طعم خاص، ارزش غذایی این شیرینی را نیز افزایش میدهد. این نوع سوهان معمولاً نازک و بسیار ترد است و ترکیب کنجد با شکر یا عسل، طعمی متفاوت و دلپذیر ایجاد میکند. سوهان کنجدی گزینهای مناسب برای میانوعدهای مقوی به شمار میرود.
سوهان مغزدار (پستهای و بادامی)
در سوهان مغزدار، مقدار پسته یا بادام بسیار بیشتر از حالت معمول است و گاهی کل سطح سوهان را میپوشاند. این نوع سوهان از نظر ظاهری بسیار جذاب بوده و ارزش غذایی بالاتری دارد. سوهان مغزدار معمولاً قیمت بالاتری نسبت به انواع ساده دارد و بیشتر برای پذیرایی رسمی و هدیههای خاص انتخاب میشود.
سوهان گزی (سوهان خانی)
سوهان گزی که با نام سوهان خانی نیز شناخته میشود، ترکیبی از دو شیرینی اصیل ایرانی یعنی سوهان و گز است. در این نوع، لایهای از گز نرم میان دو لایه سوهان قرار میگیرد.
این ترکیب باعث میشود بافت شیرینی نرمتر و طعم آن متنوعتر شود. سوهان گزی معمولاً بهعنوان یک شیرینی لوکس و مناسب مناسبتهای خاص شناخته میشود.
سوهان؛ از نذر مذهبی تا برند فرهنگی
بررسی تاریخچه سوهان نشان میدهد که این شیرینی در ابتدا با نیت مذهبی، مهماننوازی و نذری تهیه میشد؛ اما به مرور زمان به یکی از نمادهای فرهنگی و اقتصادی ایران تبدیل شد. امروزه سوهان قم نهتنها در بازار داخلی، بلکه در بازارهای خارجی نیز شناخته شده و بخشی از هویت خوراکی ایران را به جهان معرفی میکند.
پیشنهاد مطالعه: معرفی انواع سوهان در بازار
سوهان یکی از اصیلترین شیرینیهای سنتی ایران است که ریشه در فرهنگ مذهبی و اجتماعی شهر قم دارد. ترکیب طعم منحصربهفرد، ارزش غذایی مناسب و پیشینه تاریخی غنی باعث شده است این شیرینی جایگاه ویژهای در میان سوغات ایرانی داشته باشد. اگرچه انواع مدرن و متنوعی از سوهان تولید شدهاند، اما سوهان اصیل قمی همچنان شناختهشدهترین و محبوبترین نوع آن به شمار میرود.
اگر قصد خرید سوهان مرغوب و باکیفیت را دارید و میخواهید از میان انواع مختلف سوهان، انتخابی متناسب با سلیقه و نیاز خود داشته باشید، انتخاب یک فروشگاه معتبر اهمیت زیادی دارد. کیفیت سوهان تا حد زیادی به مواد اولیه تازه، میزان زعفران و مغزها، شیوه پخت و تجربه استادکار بستگی دارد؛ عواملی که تنها در تولیدکنندگان خوشنام و باسابقه رعایت میشود.
فروشگاه برادران حسینی با سالها تجربه در زمینه عرضه انواع اجیل و خشکبار، امکان خرید انواع سوهان از جمله سوهان آردی سنتی، سوهان لقمهای، مغزدار و کنجدی را فراهم کرده است. تنوع محصولات این فروشگاه را به گزینهای قابلاعتماد برای خرید سوغات تبدیل کرده است. با مراجعه به این فروشگاه میتوانید متناسب با بودجه و کاربرد مورد نظر خود چه برای مصرف شخصی و چه برای هدیه انتخابی آگاهانه و مطمئن داشته باشید.
سؤالات متداول
سوهان چیست و اصالت آن مربوط به کجاست؟
سوهان یک نوع شیرینی سنتی ایرانی است که بیشتر به شهر قم نسبت داده میشود. این شیرینی بافتی شکننده و طعمی شیرین و خوشبو دارد.
تاریخچه تولید سوهان از چه زمانی آغاز شده؟
تولید سوهان به دوره قاجار برمیگردد در آن زمان این شیرینی برای مراسمهای مذهبی پخته میشد. در واقع مردم قم سوهان را برای پذیرایی از مهمانان استفاده میکردند.
سوهان چه تغییراتی در طول تاریخ داشته است؟
تهیه سوهان در ابتدا سادهتر و با مواد کمتر بوده، اما امروزه انواع مختلفی مثل سوهان عسلی، سوهان کنجدی و سوهان بادامی تولید میشود.
